Read Time:4 Minute, 6 Second


Rodzina Hartono to najbogatszy ród w Indonezji i jednocześnie właściciel wielu liczących się korporacji na terenie kraju. Prym wiedli tutaj przede wszystkim bracia Robert oraz Michael, którzy odnosili sukcesy w przemyśle tytoniowym, elektronicznym, ale również sportowym. Ich wpływy sięgają daleko poza obszar ASEAN, o czym świadczy wiele poniższych przykładów.

Od skrawka ziemi do biznesowego imperium 

W 1951 roku ojciec Roberta i Michaela zakupił małą fabrykę papierosów w mieście Kudus na terenie Jawy Centralnej. Oei Wie Gwan od lat 30. był właścicielem wiodącej indonezyjskiej firmy, produkującej fajerwerki, która działała do zakończenia drugiej wojny światowej. Biznesmen postanowił wykorzystać doświadczenie zdobyte w branży do założenia nowego przedsiębiorstwa po uzyskaniu przez Indonezję niepodległości. Padło na przemysł tytoniowy, a fabryka Gwana nosiła nazwę Djarum (po polsku – igła). 

Zarówno Robert, jak i Michael Hartono mieli zaledwie kilkanaście lat, gdy ojciec postanowił ponownie rozkręcić biznes po burzliwym okresie wojny. Początkowo firma zatrudniała 10 pracowników, jednak Gwan zdawał sobie sprawę, iż jego doświadczenie może spopularyzować przedsiębiorstwo na skalę państwową. Nie mógł jednak kontynuować rozwoju projektu, gdyż w 1963 roku zmarł, przepisując udziały w firmie na swoich dwóch synów. Bracia Hartono mieli wówczas ledwo ponad 20 lat.

 To przemysł tytoniowy zbudował podwaliny pod przyszłe sukcesy. Fot. intertabac.de

Młodzi biznesmeni byli zmuszeni przerwać naukę, aby utrzymać biznes ojca przy życiu. Również w 1963 roku fabrykę ogarnął pożar, który zniszczył większość sprzętu w budynku. Paradoksalnie, był to motor napędowy rozwoju firmy, który zmotywował braci do modernizacji manufaktury. Dzięki temu, już 9 lat później zaczęli wysyłać swoje towary na eksport za granicę. W 1975 roku poszerzyli działalność i z tytoniowych pieniędzy założyli Polytron – firmę produkującą elektronikę w bardzo konkurencyjnych cenach, która w 2025 roku wypuściła na rynek indonezyjski elektryczne auta. Bracia obracali się także w przemyśle oleju palmowego, produkcji papieru oraz budowie wież telekomunikacyjnych.

XXI wiek przyniósł kolejne inwestycje. W 2002 bracia uzyskali 51,15% udziałów w Bank Central Asia (BCA), obsługującego dzisiaj ponad 40 milionów klientów. Djarum z producenta papierosów przeobraził się w największy indonezyjski konglomerat, który zajmował się praktycznie każdym trendującym biznesem. Aktualnie, BCA jest spółką z największą kapitalizacją w kraju o wartości ponad 36 miliardów dolarów. Z kolei Djarum szacunkowo to około 26 miliardów dolarów. 

Mało tego, Hartono inwestowali także w nieruchomości. Do flagowych projektów należało kilka prestiżowych centrów handlowych, hotel Grand Indonesia i BCA Tower w Dżakarcie. Regularne inwestycje i ogromne przychody złożyły się na majątek w wysokości 35 miliardów dolarów Roberta i 25 miliardów Michaela. Ten drugi zmarł na zawał serca w marcu 2026 roku, będąc 76. najbogatszą osobą świata i łącznie z bratem najbogatszą rodziną w Indonezji.

Model biznesowy rodziny Hartono.

Inwestycja we włoski klub

Djarum nie ogranicza się jedynie do rynku azjatyckiego. Najlepszym tego przykładem jest sektor sportowy, gdzie klan Hartono regularnie udziela się do dziś. I to z niemałymi sukcesami. W 2019 roku grupa pozyskała włoski klub Como, pomimo faktu, iż sponsorowanie zespołów piłkarskich przez koncerny tytoniowe jest od 1987 roku zabronione. W tym samym roku Como świętowało sukces, jakim było wygranie czwartego szczebla rozgrywkowego w Italii. Mały prestiż rozgrywek spowodował, iż zakupienie udziałów przez braci Hartono przeszło w gruncie rzeczy bez większego echa, co prawdopodobnie pozwoliło także uniknąć prawnych konsekwencji związków przemysłu tytoniowego ze sportowym. Zaledwie 6 lat później klub awansował do najwyższej włoskiej ligi, a w tym roku sprawił sensację, awansując do Ligi Mistrzów. 

W 2019 roku bracia pozyskali klub za zaledwie 800 tysięcy euro. Z kolei dzisiaj przychody zespołu są szacowane na 75 milionów euro rocznie. Z pewnością do sukcesu przyczynia się także “człowiek z wewnątrz”, którym jest prezydent klubu Mirwan Suwarso. 55-latek zdaje się nie być osobą z przypadku. Doskonale rozumie model biznesowy sportowych przedsiębiorstw i balans pomiędzy komercją, a rozrywką. Dzięki temu dostarcza kibicom pozytywnych wrażeń, a dodatkowo przyczynia się do promocji marketingowej zespołu.

Malowniczo położony stadion klubu Como. Fot. popoulous.com

Rozważna dywersyfikacja biznesowa

Rodzina Hartono od ponad 70 lat systematycznie rozwija się w kilkudziesięciu branżach. Pomimo korzeni tytoniowych, o największym sukcesie zdecydował rozwój usług bankowych. Początkowy kapitał zbudowany na majątku ojca zainwestowano w najmądrzejszy możliwy sposób. Spółki Djarum nie można klasyfikować wyłącznie jako korporacji. Jest to swego rodzaju imperium, samoistny prywatny podmiot, który przy aktualnych zasobach jest w stanie objąć swoimi wpływami niemal każdy sektor. Wystarczy popatrzeć na liczby generowane przez spółkę-matkę i jej najważniejsze gałęzie z 2025 roku (przychody):

Bank Central Asia (bankowość) – 6,6 mld USD;

Sarana Menara Nusantara (telekomunikacja) – 900 mln USD;

Blibli (e-commerce) – 1,05 mld USD

PT Djarum (przemysł tytoniowy) – 6,8 mld USD.

Biznes Hartono będzie trwał co najmniej przez kolejną generację. Czwórka dzieci Michaela odziedziczyła po ojcu po 12,5% udziału w firmach. Dla przykładu Roberto jest związany z PT Hartono Istana Teknologi, a więc właścicielem Polytrona, a Tessa jest byłą CEO Grand Indonesia. Z kolei syn Roberta – Victor – jest aktualnym CEO PT Djarum, jego brat Armand pełni funkcję zastępcy prezesa zarządu w BCA, a trzeci z rodzeństwa – Martin – jest CEO GDP Venture, które inwestuje w sektor e-commerce rodziny Hartono.